KOLOR to podstawowy element sztuki i życia, jednak tak różnorodny, że broni się na ogół przed całościowym ujęciem. Czy jest to przede wszystkim bodziec wizualny, pozbawiona namacalności funkcja światła, czy też materialna substancja, którą można kształtować i układać? Co nam komunikuje język koloru? Gdzie zaczyna się jeden kolor, a kończy drugi?

Wszystkie możliwe aspekty tego tematu rozważa John Gage w swojej nowatorskiej analizie koloru w kulturze Zachodu od czasów starożytnej Grecji do końca XX wieku. Opisuje pierwsze teorie koloru sformułowane przez filozofów od Demokryta do Arystotelesa, kontynuowane potem przez starożytnych Rzymian oraz ich renesansowych następców i kolejne próby systematycznej organizacji koloru lub obdarzania go mocą symboliczną. Odsłania przed nami znaczenie religijne koloru i jego rolę w heraldyce. Przygląda się Newtonowskiej analizie spektralnej, którą w XIX wieku podjęli artyści, na przykład Seurat; śledzi oddziaływanie teorii koloru Goethego, rozważa też niezwykłe teorie i praktyki prowadzące do zespolenia koloru i muzyki czy przekształcenia koloru w autonomiczny język abstrakcyjny.

Wiek XX nazywano często okresem ostatecznego uniezależnienia się koloru. W książce mamy pierwszą próbę analizy, co takie roszczenie oznacza; mamy też propozycję odpowiedzi na wiele odwiecznych pytań na temat roli koloru w sztuce i myśli Zachodu.

Książka zainteresuje artystów, historyków sztuki i kultury, psychologów, lingwistów i wszystkich innych zafascynowanych tym nieuniknionym i niezwykle sugestywnym elementem naszych wrażeń zmysłowych.

223 ilustracje,

w tym 120 kolorowych

JOHN GAGE - autorytet w dziedzinie historii koloru i znawca malarstwa J.M.W. Turnera. Wykładał  w Yale Center for British Art i na Uniwersytecie w Cambridge, gdzie w latach 1993-96 kierował wydziałem historii sztuki. Członek Akademii Brytyjskiej.

„Książka pełna niezwykłych rozważań w szerokim zakresie tematów  greckiej teorii koloru, mozaiki, witraży, heraldyki, tęczy, disegno kontra colore w malarstwie weneckim, słownictwa kolorystycznego, optyki Newtonowskiej, teorii koloru Goethego, chemii pigmentów, prób skorelowania koloru z dźwiękiem, roli koloru w malarstwie abstrakcyjnym i wielu, wielu innych. Erudycja Gage’a jest zdu-miewająca. Wydaje się, że przeczytał absolutnie wszystko: nie tylko na temat koloru, ale i to co wiąże się z kolorem na przykład w średnio-wiecznej łacińskiej i bizantyjskiej teologii lub u Dantego, czy gdzie-kolwiek indziej (...). Rzadko zdarzało mi się tyle z książki nauczyć. (...) Wydaje mi się, że oddziaływanie książki już się rozpoczęło: słyszałem, że rozprawiają o niej z wielkim ożywieniem artyści w No-wym Jorku. Lektura obowiązkowa dla wszystkich zainteresowanych malarstwem”.

ARTHUR DANTO, „The London Review of Books”, 1994.

„Pełna niecodziennych informacji, których zebranie – nietrudno w to uwierzyć – pochłonęło trzydzieści lat, książka kusi, by ją przejrzeć. (...) Wiele rozdziałów pozostanie zapewne przez lata standardowym ujęciem podejmowanych przez nie tematów (...). Winniśmy Gage’owi wdzięczność za uwagę, z jaką prześledził wpływ heretyckiej doktryny kolorystycznej Goethego, a szczególnie za sposób potraktowania teorii i praktyki XIX wieku, od Delacroix do Seurata, nie wspominając już

o próbie rozwikłania złożonego wpływu diagramów koloru – Wilhel-ma Ostwalda – na malarzy XX wieku w Europie i Stanach Zjedno-czonych”.

SIR ERNST GOMBRICH, „The Burlington Magazine”, 1994

„Umysł akademicki rzadko

bywa równie przystępny”.

NICHOLAS BOYLE, „The Times”

„Gage posiada rzadką zdolność mówienia

o teorii koloru w sposób interesujący”.

TIM HILTON, „The Independent on Sunday”

„Książka o niezwykłej erudycji i urodzie (...)

przejrzyście napisana, wspaniale wydana”.

NOEL MALCOLM, „Sunday Telegraph”

„Podobnie jak wszystko inne w tej niezwykłej książce, jej tytuł trzeba traktować poważnie (...). Rozpatrywane są tu zasadniczo cztery czynniki kultury. Po pierwsze – słownictwo koloru, które okazało się tak żyzną glebą dla kulturowego relatywizmu. Po drugie – materiały, których kultura dostarcza artystom, i z któ-rych kształtują oni medium swojej sztuki. Po trzecie – znaczenie przypisywane przez kulturę poszczególnym kolorom i wartość, jaką je obdarza. I wreszcie – obfitość teorii dotyczących koloru: koloru jako zjawiska metafizycznego, optycznego, fizjologiczne-go i materialnego (...). To realny wkład do historii kultury. (...) Cudownie przejrzyste panowanie nad detalem jest jednym z licz-nych powodów, dla których książkę należy uznać za wzorcową”.

RICHARD WOLLHEIM,

„The Times Literary Supplement”, 1994

„Od czasu do czasu pojawia się ktoś, kto odmienia sposób po-

strzegania całej generacji. Nie wątpię, że John Gage, autor książki Kolor i kultura, jest jednym z takich ludzi. Doskonała, ważna książka”.

PATRICK REYNTIENS,

„The Tablet”, 1994

„To znakomita i odważna książka. Godny uwagi jest nie tylko zakres wiedzy autora i intelektualna subtelność jego opisu, lecz także podjęcie tematu, który przecina granice „obszarów” pene-trowanych przez ludzi pretendujących do uczoności. (...) Studia Gage’a nad kolorem jako kodem, jego analiza języka koloru i symboli kolorystycznych, to wielki, a zarazem przejrzysty wkład w nową historię sztuki, napisany ze znajomością pro-wadzonych przez Winda i Gombricha badań nad tradycją ikonograficzną (...). Analizy proponowane przez tę książkę, zawsze pełne niuansów i przeciwstawień, zostały wzbogacone o sensy wywiedzione ze współczesnego kontekstu [...]. Po-dejście Gage’a pozwala mu odsłonić fakty, które dyskredytują łatwe myślenie (...)”.

JANE JAKEMAN

„Oxford Magazine”, 1994

SPIS TREŚCI 

Wstęp

 Archeologia i filologia

  Greckie teorie koloru

  Splendor i ruch

 Teoria czterech barw

 Problem mieszania

 Apelles w renesansie

   Durer i Tycjan

 Idea kolorów podstawowych

  Apelles w pracowni

  Monumentalne mozaiki

 Znaczenie mozaiki

 Światło i liturgia

   Realizm i ruch

   Kolory Boskiego Światła

   Kolory islamu

  Nowe światło

  Estetyka Sugera

 Błękity St-Denis

 Od witrażu do malowania na szkle

   Warsztat a materiały

  Sekularyzacja światła

   Dante o psychologii światła

   Podstawowe terminy

  Barwy w heraldyce

 Profanum i sacrum w interpretacji kolorów

 Pośredniowieczna percepcja tarcz herbowych

   Od Tycjana do Testy

   Romantycy

   Pryzmatyka i harmonia

  Epilog dwudziestowieczny

  Alberti i szarość

  Ghiberti i percepcja

   Symbolika koloru w okresie Quattrocenta

  Znaczenie materiałów

 Leonardo da Vinci

  Kolor wenecki w XVI wieku

  Wskaźniki koloru

   Leonardo o alchemii

    Jana van Eycka alchemiczny podział płci

  Alchemia w Kaplicy Sykstyńskiej

  Metafory duchowe w metalurgii

  Kolory światła

  Ciemność widzialna

   Problem skal koloru

  Optyka Newtona i sposoby użycia klasyfikacji

   Przestrzeń koloru od Newtona do Seurata

   Paleta jako system

  „Dobrze zestrojona” paleta

     Palety Delacroix

   Paleta jako malarstwo

11. Kolory umysłu: spuścizna Goethego

  Kolor jako postrzeganie

  Wpływ Goethego

     Moralność koloru

      „Malarstwo to rejestracja doznań koloru”

    Od Matisse’a do abstrakcji

12. Substancja koloru

   Weneckie sekrety

  Technologia i ideologia

   Wpływ kolorów syntetycznych

    Czas malarzem

   Kolor jako materiał konstrukcyjny

13. Dźwięk koloru

  Grecka skala chromatyczna

   Średniowieczne i renesansowe harmonie koloru

  Arcimbolda muzyka koloru

   Muzyka i kolor w XVII wieku

 Clavecin oculaire Castela

 omantycy

  Dźwięczność i rytm

   Ruchomy kolor

14. Kolor bez teorii: rola abstrakcji

  Podstawy koloru

     De Stijl

     Kolor w Bauhausie

     Empiryzm we Włoszech i Francji

   Empiryzm jako teoria

 Materiały abstrakcji