Zobaczyć obraz - czy może to pomóc nam lepiej poznać naszą historię?

   W styczniu 1944 roku więźniom z oddziału Sonderkommando udało się sfotografować po kryjomu proces zagłady, w sercu którego się znajdowali. Z tej chwili pozostały nam cztery fotografie. Staramy się tutaj odtworzyć ich historię, ich perypetie, ustalić ich fenomenologię, uchwycić konieczność ich powstania tak wczoraj, jak i dziś. Taka analiza zakłada zbadanie okoliczności, w jakich źródło wizualne może zostać wykorzystane przez historię jako naukę. Prowadzi również do filozoficznej krytyki niewyobrażalnego, którym ta historia - historia Shoah - jest często określana. Postaralismy się tu więc zmierzyć wyobrażalne, które doświadczenie obozów śmierci umożliwia mimo wszystko, aby móc lepiej zrozumieć wartość - tyle konieczną, co niepełną - obrazów w historii. Należy zrozumieć znaczenie wyrażenia mimo wszystko w tym właśnie kontekście.

Książka poddaje refleksji siły kulturotwórcze, dzięki którym turystyka przybiera  zmienne społecznie i historycznie kształty, a mimo to wciąż pozostaje sobą. Opowiada o strategiach, do jakich jednostki oraz społeczności uciekają się, by nadać podróżniczym doświadczeniom znamię autentyczności. Ukazuje też tworzenie się  tkanki wyobrażeń, oczekiwań i przekonań, decydujących zarówno o tym, w jaki sposób podróżujemy, jak  i o  sensach nadawanych temu o przedsięwzięciu. Zmierza do odpowiedzi na pytanie: na czym polega powiązanie zjawisk określanych mianem turystycznych z życiem społeczno-kulturowym.

Od połowy XX stulecia refleksja o poetyce tekstów literaturoznawczych konkuruje z ich tradycyjnymi uporządkowaniami wedle metod i problemów. Towarzyszy jej formuła „literaturyzacji" wiedzy, traktowana jako symptom ponowoczesności. Jeśli tak, to dwudziestowieczna wiedza o literaturze osiągnęła kondycję ponowoczesną już w momencie krystalizowania się swojej nowoczesnej postaci. Drugą literaturoznawczą awangardę teoretyczną można w każdym razie śmiało wywieść z dokonań awangardy Pierwszej.

Formułę literaturyzacji wiedzy o literaturze można jednak rozumieć jako nazwę takiego podejścia do wypowiedzi naukowej, jak do wypowiedzi uznawanej za literacką - określanej przez to, kto, gdzie, kiedy, po co, do kogo i w jaki sposób mówi. Książka proponuje takie podejście do tekstów literaturoznawców urodzonych w regionie wschodnio- i środkowoeuropejskim około roku 90. XIX wieku, z pokolenia pionierskiego i założycielskiego wobec następnych. Nie wszystkie ich utwory weszły do literaturoznawczego kanonu. I te pominięte, i te z kanoniczne obejmuje nazwa „literaturoznawczych dyskursów możliwych" - możliwych do zaistnienia i możliwych do ponownego odczytania, które pozwoli im zaistnieć jako wypowiedziom kulturowym.

Prof. dr hab. Danuta Ulicka - kierownik Zakładu Teorii Literatury i Poetyki w Instytucie Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego,  autorka książek: Ingardenowska filozofia literatury. Konteksty (1992), Oblicza samotności. Szkice o egzystencjalizmie (1996), Granice literatury i pogranicza literaturoznawstwa. Fenomenologia Romana Ingardena w świetle filozofii lingwistycznej (1999), tłumaczka. rozpraw M. Bachitna, S. Awierincewa, W. Proppa, O. Freudenberg  i utworów R. Pogodina, A. Płatonowa, W. Jerofiejewa, A. Sacharowa.

Panuje powszechna zgoda co to tego, że kwestia obrazu zyskała dzisiaj niezwykłą aktualność. Istotną rolę odegrała tutaj kontrowersja czy obrazy digitalne w ogóle przynależą jeszcze do znanej nam, tradycyjnej historii obrazów. W swojej znanej książce Bild und Kult (1990) Hans Belting zarysował koncepcję historii obrazów, jaka dotąd nie powstała. W niniejszym tomie autor konsekwentnie posuwa się wytyczoną przez siebie drogą. Składające się na niniejszą publikację, oryginalne,napisane specjalnie dla niej studia, ujmują temat obrazu z najróżniejszych stron, ukazując całą złożoność tej problematyki. Stąd też szeroko zakreślone ramy tematyczne, sięgające od kultu zmarłych starożytnego wschodu do fotografii i wirtualnej rzeczywistości dzisiejszych mediów.

Książka François Soulages'a zarysowuje kontury estetyki fotografii, umożliwiając pytanie  o status fotografii jako sztuki. Refleksja ta bazuje na analizie licznych dzieł fotograficznych i  opiera się na definicji nowych pojęć, wypracowanych w świetle estetyki, filozofii oraz psychoanalizy. Na dzieło składają się trzy kręgi problemów:

- Jakie związki utrzymuje fotografia z rzeczywistością?

- Czym charakteryzuje się dzieło fotograficzne?

- Dzięki czemu sztuka fotograficzna sytuuje się w centrum, a nawet stanowi serce sztuki współczesnej?

Fotografia, która przez długi czas była uważana jedynie za narzędzie, z którego się korzysta, obecnie można podziwiać w galeriach i muzeach jako dzieło sztuki samo w sobie. Pojawia się w momencie rozkwituwielkich metropolii, ekonomii monetarnej, industrializacji i demokracji. Była zatem z początku obrazem społeczeństwa kupieckiego, najlepiej potrafiła je udokumentować i aktualizować jego wartości. O ile jednak odpowiadała nowoczesnemu przemysłowemu społeczeństwu, to dziś ciężko jej spełnić wszystkie potrzeby społeczeństwa informacji, bazującemu na sieci cyfrowej. Fotografia jest więc przedmiotem tej książki: w swej różnorodności form, od dokumentu po sztukę współczesną, w swej historyczności: od jej początków w połowie XIX wieku, aż po stworzenie "sztuki fotograficznej", co pozwala autorowi na rozróżnienie "sztuki fotografii" od "fotografii artystów".

Czym jest literatura? Co decyduje o "literackości" tekstu i jak można wyjaśnić jego niezwykłą zdolność do porażania, upajania - i zachwycania jego czytelników? Przez całe wieki czołowi myśliciele zmagali się z tymi pytaniami, ale żadnemu nie udało się określić istoty literatury. Derek Attridge proponuje, abyśmy ten opór wobec definicji wzięli za punkt wyjścia, aby na nowo odkrywać nie tylko literaturę, ale różnorodne praktyki zachodniej sztuki.