Mam nadzieję, że moja książka nie jest ani polono- ( choć jestem Polakiem i polonistą), ani lituanocentryczna ( choć jestem lituanofilem), lecz pograniczna, jako że pogranicza dotyczy. Opowiadam w niej o nieznanych polskiemu literaturoznawstwu twórcach działających na Żmudzi i w Wilnie na początku XIX wiek: o Antonim Klementce, Dionizym Paszkiewiczu, Antonim Drozdowskim, Sylwestrze Teofilu Walenowiczu, Szymonie Staniewiczu i kilku innych pisarzach. Ich dwujęzyczna - zapisana po polsku i litewsku  - twórczość to zaledwie zapomniany epizod, margines literatury polskiej. Nie zna ich „Nowy Korbut", żaden nie zasłużył nawet na skromną etykietkę „wierszopisa". Ale jako Antanas Klementas, Dionizas Poška, Antanas Strazdas, Silvestras Teofilis Valiūnas i Simonas Stanevičius są oni obecni na kartach początkowych rozdziałów każdego kompendium historii literatury litewskiej, tworzą bowiem jej przedlistopadowy kanon, są akuszerami jej nowych narodzin.

A o tym, że bez dziewiętnastowiecznej literatury narodowej (polskiej, litewskiej, bez różnicy) nie byłoby narodu (obojętnie, polskiego czy litewskiego), chyba nikogo nie trzeba przekonywać.

Paweł Bukowiec

Na książkę składają się szkice krytyczne pisane - z kilkoma wyjątkami - w okresie ostatniego dziesięciolecia, ułożone w narrację próbującą poddać analizie przemiany literatury powojennej, ze szczególnym uwzględnieniem okresu socrealizmu i jego współczesnej recepcji oraz nowych zjawisk, z jakimi mamy do czynienia po roku 1989.

Wśród prezentowanych tekstów pojawiają się różne formy wypowiedzi krytycznoliterackiej - od recenzji, przez eseje oraz prace analityczne, po próby małych syntez poszczególnych zjawisk uznanych przez autora za istotne.

Leszek Szaruga (ur. 1946) - poeta, prozaik, historyk i krytyk literatury, tłumacz poezji niemieckiej, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Związany był z ruchem poetyckim „pokolenia ‘68", współredagował pisma drugoobiegowe „Puls", „ Wezwanie", „Wybór", współpracował z paryską „Kulturą" i Radiem Wolna Europa. Opublikował szereg książek poetyckich oraz powieść Zdjęcie. Wśród książek krytycznoliterackich i naukowych znajdują się m.in. Dochodzenie do siebie - tom szkiców poświęconych literaturze po roku 1989; Walka o godność - książka omawiająca przemiany polskiej poezji w latach 1939-1988; Historia, państwo, literatura - monografia poświęcona polskiej prozie politycznej (od Prusa po J.M. Rymkiewicza); Przestrzeń spotkania - szkice o paryskiej „Kulturze"; Lustro poezji - tom poświęcony funkcji Zagłady w poezji; Ludzki język Muz - rzecz o czytaniu pisarstwa Różewicza. Członek zespołów redakcyjnych „Przeglądu Politycznego" i „Nowoj Polszy".

Wszystkie prezentowane tu eseje krążą uparcie wokół jednej kwestii: aktualności romantyzmu. Pomimo wielkiej rozpiętości tematów - od filozofii, przez literaturę, do polityki - mają one swój punkt zborny, dzięki któremu układają się w luźną konstelację romantyczną, dokładnie taką, jaką za wzór ładu brali romantycy jenajscy: dygresyjną, arabeskową, a jednak nie całkiem chaotyczną. Stąd też tytuł wyboru: Romantyzm, niedokończony projekt, będący czytelną aluzją do znanego tytułu rozprawy Habermasa na temat oświecenia. Na przekór Habermasowi i innym twardym oświeceniowcom, autorka broni dziedzictwa romantyzmu przed popularną kliszą, postrzegającą w nim skłonność do irracjonalizmu, gorączki i szaleństwa. Bliska jej postawa romantyczna, wypracowana przede wszystkim przez myślicieli brytyjskich, bynajmniej nie oddziela rozwagi i romantyczności - sense and sensibility - lecz chytrze łączy oba podejścia. Romantyzm okazuje się tu pewną szczególną formą racjonalności, a nie, jak to się zwykle w polskiej tradycji przedstawia, rozwichrzoną „romantycznością" przeciwstawioną „szkiełku i oku".