NOMINACJA do NAGRODY im. Jana Długosza 2012
Prezentacja autora
RECENZJA KSIĄŻKI (Dziennik Gazeta Prawna)
Seria HORYZONTY NOWOCZESNOŚCI. Tom 90
Książka jest propozycją przepisania historii Polski oraz opisania jej społeczno-kulturowej tożsamości przy pomocy narzędzi teoretycznych, które albo w ogóle, albo w niewielkim tylko stopniu wykorzystano kiedykolwiek w tym celu – teologii politycznej, Lacanowskiej psychoanalizy, teorii systemów-światów, studiów postkolonialnych, ontologii wydarzenia Alaina Badiou czy teorii hegemonii. Tytułowa figura „fantomowego ciała króla” nawiązuje do koncepcji „dwóch ciał króla” przedstawionej niegdyś błyskotliwie przez Ernsta Kantorowicza w książce pod takim samym tytułem. Poprzez metaforę fantomowego ciała Sowa opisuje I Rzeczpospolitą, której kondycję determinował przede wszystkim szereg braków. Pokazuje, że począwszy od śmierci Zygmunta II Augusta, ostatniego dziedzicznego króla Polski i Litwy, Rzeczpospolita nie istniała jako państwo w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale była raczej fantomem, urojeniem, wyobrażeniem, uroszczeniem. Owo nieistnienie położyło się cieniem na losach Polski od wczesnej nowoczesności wieków XVI i XVII, przez rozbiory aż po czasy współczesne. Fantomowe ciało króla nie jest jednak typową pracą historyczną. Jej przedmiot to przede wszystkim współczesna Polska i jej problemy z nowoczesnością. Na kartach książki w zaskakujący i – jak się okazuje – inspirujący sposób Wallerstein spotyka się z Gombrowiczem, Brzozowski z Lacanem, Lefort z Andersonem a Gramsci i Laclau ze staropolskimi sarmatami, aby wyjaśnić zagadkę, jaką była i jest Polska.
Jan Sowa (ur. 1976) – studiował filologię polską, psychologię i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz na Uniwersytecie Paryż VIII w Saint-Denis. Doktor socjologii, pracownik naukowy Katedry Kultury Współczesnej UJ. Jest autorem około stu tekstów opublikowanych w Polsce i zagranicą oraz dwóch książek: Sezon w teatrze lalek i inne eseje (2003) i Ciesz się, późny wnuku. Kolonializm, globalizacja i demokracja radykalna (2007).
PODZIĘKOWANIA
WPROWADZENIE
„Interpol”
Zderzenie cywilizacji
Między Wschodem a Zachodem
(Samo)kolonizacja
„Pro domo sua”
Projekt i metoda
Zmagania z nowoczesną formą
W stronę nowej konceptualizacji polskiego habitusu narodowego
Mini-przewodnik: Jak czytać „Fantomowe ciało króla”?
WSPANIAŁY XVI WIEK
Prezentyzm vs. historyzm. Długie trwanie jako kategoria eksplikacyjna
Długie trwanie
Pojedynczość Europy
Przewagi Europy
Żegluga
Pożytki z braku uprzywilejowania
Kapitalizm, czyli nowy reżim produkcji pieniądza
Balans sił
Mechanizmy feudalizmu
Dziedzictwo antyku
Kryzys późnego średniowiecza
Kwestia genezy kapitalizmu. Dygresja metodologiczna
EKONOMIA POLITYCZNA PERYFERYJNEGO IMPERIUM AGRARNEGO
Tymczasem w Polsce...
Pojedynczość Polski
Biopolityczna republika zbożowa
Spichlerz Europy?
Jak to się mogło stać?
Dygresja teoretyczna: rozwój niedorozwoju, czyli zależność jako kategoria eksplikacyjna
Zależność a sprawa polska
Pierwszy Trzeci Świat, czyli równowaga zacofania
Pejzaż kolonialny
Warunki wymiany (terms of trade)
Problemu wymiany ciąg dalszy: struktura i funkcja
Szlachta jako elita kompradorska
Peryferyjne zmagania z formą
FANTOMOWE CIAŁO KRÓLA
Ostatnia wycieczka do królestwa ekonomii, w czasie
której napotkamy jego nieprzekraczalne granice
Kryzys XVII wieku
Pułapka zacofania
Smutek peryferii
„Idiotyzm życia wiejskiego”
Pożytki z teologii politycznej
Fantomowe ciało króla
Rozpad
Przedwczesna odpowiedź Realnego
Sarmacki fantazmat
Od kryptokolonializmu do projektu kolonialnego
POPULISTYCZNY ROZUM SZLACHTY
„Demokracji szlacheckiej nigdy nie było”
Rozum populistyczny po polsku
Szlacheckie hegemonie
Okres egzekucyjny
Hegemonia magnatów
Pustka „złotej wolności”
Magnackie mafie
Ekspansja!
Polonizacja – kolonizacja
Polska Kompania Kresowa – witajcie na stepach Realnego
Nędza kresowego multikulturalizmu
Bunty heterogeniczności
Złamane imperium
PUSTKA, KTÓRĄ NAZWANO NARODEM
Zagadka I RP
Rzeczpospolita Lacanowska?
Upór znaczących
Brak jako Realne
Twarde jądro halucynacji
Powroty Realnego – od Radnot do Westerplatte
Rzecz(pospolita), czyli Antygona zawsze umiera dwa razy
Alienacja i separacja
Nieudana separacja
Polska
Rozbiory – tryumf nowoczesnej formy
RZECZPOSPOLITA POSTKOLONIALNA
Pejzaż postkolonialny
Postkolonializm a sprawa polska
„Zachodnio-centryczny” charakter teorii postkolonialnej jako takiej
Schematy pojęciowe i wyjaśniające dominujące w polskiej tradycji intelektualnej
Problemy z polskim wizerunkiem narodowym
Egzorcyzmowanie Marksa
Kresy: od heterogeniczności do „subalterns”
Od imperium do peryferium
Wyścig po Europę Środkowo-Wschodnią
Mimikra mimo woli
W Polsce, czyli w Trzecim Świecie
Co by było, gdyby…
ZAMIAST ZAKOŃCZENIA: NOSTALGIA, BOHATEROWIE I MIEJSCA PAMIĘCI RZECZYWISTOŚCI POSTKOLONIALNEJ
Kresy – życie po życiu polskiego projektu kolonialnego
Dom, którego nigdy nie było
Bohaterowie czy buntownicy?
Miejsca pamięci
Poza postkolonializm i peryferie
BIBLIOGRAFIA
INDEKS NAZWISK
